×

منوی سایت

آخرین اخبار

امروز : سه‌شنبه / ۲۶ آبان / ۱۴۰۵
از مهار آب تا روشنایی چراغ توسعه در زاگرس..

به گزارش سرویس استان ها نودادامروز ،رودخانه سیمره سال‌ها پیش از آنکه نامش با یک نیروگاه بزرگ گره بخورد، بخشی از جغرافیای طبیعی و زندگی مردمان زاگرس بود؛ رودی که در مسیر پرپیچ‌وخم خود، ظرفیت‌های فراوانی برای مدیریت منابع آب و تولید انرژی در اختیار منطقه قرار می‌داد.
مطالعات اولیه احداث سد سیمره از اوایل دهه ۱۳۷۰ آغاز شد و عملیات اجرایی آن از نیمه دوم این دهه وارد مرحله عملیاتی شد.
این طرح پس از بیش از دو دهه فعالیت عمرانی، سرانجام در اسفندماه ۱۳۹۴ به‌صورت رسمی افتتاح شد.سد سیمره از نوع بتنی دو‌قوسی و دارای ارتفاع ۱۸۰ متر از پی است. مخزن آن در تراز نرمال حدود ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون مترمکعب ظرفیت دارد و نیروگاه آن با سه واحد ۱۶۰ مگاواتی، مجموعاً ۴۸۰ مگاوات ظرفیت نصب‌شده دارد.
قرارگیری این سازه در محدوده مرزی استان‌های ایلام و لرستان و در حدود ۴۰ کیلومتری شمال‌غرب دره‌شهر، موقعیتی راهبردی به آن بخشیده است؛ موقعیتی که اهمیت سیمره را از یک پروژه استانی فراتر می‌برد و آن را در پیوند با مدیریت منابع آب و انرژی غرب کشور قرار می‌دهد.
از وعده تولید برق تا ورود به مدار انرژی
یکی از مهم‌ترین اهداف احداث سد سیمره، تولید انرژی برق‌آبی و کمک به پایداری شبکه سراسری برق کشور بوده است؛ هدفی که تحقق آن به تکمیل سازه، نصب تجهیزات نیروگاهی و البته وجود ذخیره آبی مناسب وابسته بود.
حمید چیت‌چیان، وزیر وقت نیرو، در بازدید خردادماه ۱۳۹۳ از این طرح، به موضوع تأمین آب مخزن اشاره کرده و گفته بود با وجود تکمیل سد، هنوز آب کافی برای فعالیت نیروگاه ذخیره نشده است.
این اظهارنظر نشان می‌داد که بهره‌برداری از یک زیرساخت بزرگ آبی، تنها به پیشرفت عملیات ساختمانی وابسته نیست و مدیریت منابع آب نیز نقشی تعیین‌کننده دارد.یک سال بعد، روند راه‌اندازی نیروگاه وارد مرحله مهم‌تری شد.
سعید پشتان، مجری طرح نیروگاه سیمره، در تیرماه ۱۳۹۴ از اتصال موفق واحدهای اول و دوم به شبکه سراسری برق خبر داد. با تکمیل مراحل راه‌اندازی، هر سه واحد نیروگاه وارد مدار شدند.
در زمان افتتاح رسمی، تولید سالانه ۸۵۰ گیگاوات‌ساعت برق به‌عنوان ظرفیت تولید پیش‌بینی‌شده این مجموعه اعلام شد؛ ظرفیتی که قرار بود علاوه بر کمک به تأمین برق، در تنظیم جریان‌های سطحی رودخانه و کنترل سیلاب نیز نقش‌آفرین باشد.
بر اساس اظهارات منتشرشده از معاون اجرایی و مدیر امور بهره‌برداری سد و نیروگاه سیمره در آبان‌ماه ۱۴۰۴، این نیروگاه با ظرفیت ۴۸۰ مگاوات، سالانه حدود ۶۷۳ گیگاوات‌ساعت انرژی تولید می‌کند. تفاوت این رقم با برآورد اولیه ۸۵۰ گیگاوات‌ساعت، ضرورت بررسی آمار واقعی تولید در سال‌های مختلف و میزان تأثیر آورد آبی بر عملکرد نیروگاه را برجسته می‌کند.
سهم نیروهای بومی از یک پروژه بزرگ
اهمیت یک پروژه عمرانی تنها با ارتفاع سد، حجم مخزن و ظرفیت تولید آن سنجیده نمی‌شود؛ نیروی انسانی و میزان بهره‌مندی جامعه محلی از فرصت‌های شغلی نیز بخشی از کارنامه توسعه‌ای آن است.
در گفت‌وگویی که تابستان ۱۳۹۷ در نشریه تخصصی شرکت فراب با حمیدرضا شمس، مدیر وقت بهره‌برداری و نگهداری سد و نیروگاه سیمره، منتشر شد، به ساختار نیروی انسانی این مجموعه اشاره شده است.
شمس در آن گفت‌وگو اعلام کرده بود که نیروگاه ۱۱۴ نفر نیروی انسانی دارد و بیش از ۸۰ درصد کارکنان آن بومی منطقه هستند. او همچنین از اهمیت نیروهای متخصص در بخش‌های بهره‌برداری، تعمیرات و نگهداری تجهیزات سخن گفته بود.این آمار، تصویری از سهم نیروی انسانی بومی در سال‌های نخست بهره‌برداری ارائه می‌دهد؛ هرچند برای ارزیابی وضعیت امروز، باید تعداد کارکنان فعلی، نیروهای پیمانکاری، میزان اشتغال غیرمستقیم و فرصت‌های ایجادشده در فعالیت‌های وابسته به سد نیز بررسی شود.
سیمره و مدیریت بحران؛ فراتر از تولید انرژی
یکی از ابعاد مهم عملکرد سد سیمره، نقش آن در مدیریت سیلاب‌های حوضه آبریز کرخه است؛ نقشی که در جریان بارندگی‌های فروردین ۱۳۹۸ بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت.در آن دوره، سد سیمره توانست بخشی از سیلاب ورودی به حوضه را در مخزن خود مهار کند و از انتقال یکباره حجم قابل‌توجهی از آب به پایین‌دست بکاهد.
بهروز مرادی، مدیرعامل وقت شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران، در تشریح عملکرد سد در آن مقطع، از نقش مخزن سیمره در کنترل سیلاب‌های ورودی و کاهش فشار بر سد کرخه سخن گفته بود.
بر اساس گزارش منتشرشده در آن زمان، با مدیریت تراز مخزن پیش از وقوع سیلاب، حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب ظرفیت برای کنترل روان‌آب‌ها ایجاد شده بود. همچنین در فاصله چهارم تا هفتم فروردین، حدود ۱۲۸ میلیون مترمکعب از آورد سیلاب در مخزن سد مهار شد.
این تجربه نشان داد که کارکرد سیمره به تولید برق محدود نیست و این سازه می‌تواند در مدیریت مخاطرات طبیعی و کاهش فشار بر زیرساخت‌های پایین‌دست نیز نقش داشته باشد.
ظرفیت تازه برای اقتصاد محلی
با شکل‌گیری مخزن سد، پهنه آبی گسترده‌ای در دل زاگرس ایجاد شد؛ ظرفیتی که در کنار کارکرد اصلی نیروگاه، زمینه فعالیت‌های اقتصادی دیگری را نیز فراهم کرده است.آبزی‌پروری یکی از مهم‌ترین این ظرفیت‌هاست. بر اساس اظهارات منتشرشده از مدیر شیلات استان ایلام در شهریورماه ۱۴۰۴، ۲۱ مزرعه پرورش ماهی در قفس در پشت سد سیمره در شهرستان بدره فعالیت داشته‌اند.
همچنین مدیر شیلات استان در آبان‌ماه همان سال از برنامه‌ریزی برای تولید چهار هزار تن ماهی در این مجموعه خبر داده بود.در همین مسیر، اجرای طرح آزمایشی پرورش ماهی فیتوفاگ در قفس‌های شناور دریاچه سد سیمره نیز مورد توجه قرار گرفت.
مدیر شیلات استان از تحقق اهداف پیش‌بینی‌شده این طرح خبر داده و آن را گامی در جهت تنوع‌بخشی به تولیدات آبزی‌پروری معرفی کرده بود.این فعالیت‌ها نشان می‌دهد که مخزن سد می‌تواند در کنار تولید انرژی، بستری برای توسعه فعالیت‌های اقتصادی مکمل باشد؛ فعالیت‌هایی که در صورت تکمیل زنجیره تولید، فرآوری، بسته‌بندی و بازاریابی، ظرفیت بیشتری برای ایجاد اشتغال و درآمدزایی خواهند داشت.
از سوی دیگر، چشم‌اندازهای طبیعی اطراف سد و جاذبه‌های منطقه نیز می‌توانند زمینه‌ساز رونق گردشگری طبیعی باشند؛ ظرفیتی که بهره‌گیری از آن نیازمند برنامه‌ریزی، ایجاد زیرساخت‌های دسترسی و رعایت ملاحظات زیست‌محیطی است.
وقتی توسعه باید به زندگی مردم هم برسد
در کنار دستاوردهای فنی و اقتصادی، بررسی آثار اجتماعی سد سیمره نیز بخش جدایی‌ناپذیر ارزیابی این پروژه است؛ زیرا توسعه زمانی کامل می‌شود که منافع زیرساخت‌های بزرگ در زندگی مردمان پیرامون آن نیز قابل مشاهده باشد.در سال‌های گذشته، موضوع تملک اراضی، جابه‌جایی برخی خانوارها و خسارت‌های واردشده به زمین‌های کشاورزی و باغات اطراف مخزن، بارها در اظهارات مسئولان و گزارش‌های رسانه‌ای مطرح شده است.
آیت قیصربیگی، مدیرکل وقت مدیریت بحران استانداری ایلام، در شهریورماه ۱۴۰۰ درباره نگرانی‌های مرتبط با لغزش زمین و فرونشست در روستای تلخاب سخن گفته و خواستار تعیین تکلیف مطالعات فنی و مسئولیت دستگاه‌های مرتبط شده بود.
همچنین سعید هژبری، معاون وقت هماهنگی امور عمرانی استانداری ایلام، در آبان‌ماه ۱۴۰۱ از ضرورت تعیین تکلیف اراضی بالادست سد و جابه‌جایی ۴۸ خانوار روستای تلخاب سخن گفته بود؛ موضوعی که با ترک‌خوردگی تعدادی از منازل این روستا همراه شده بود.
این مسائل نشان می‌دهد که مدیریت آثار اجتماعی و ایمنی پیرامون سد، به‌اندازه نگهداری تجهیزات نیروگاهی اهمیت دارد.
عرب‌رودبار؛ روایت تازه از چالش‌های زندگی در کنار سد
یکی از تازه‌ترین موضوعاتی که بار دیگر ضرورت توجه به پیامدهای محلی سد سیمره را مطرح کرده، وضعیت کشاورزان منطقه عرب‌رودبار شهرستان سیروان است.جبار حسینی، رئیس شورای دهستان عرب‌رودبار، در گفت‌وگو با خبرگزاری ایسنا در مهرماه ۱۴۰۵ اعلام کرد که بالا ماندن سطح آب در محدوده ورودی مخزن سد، در ابتدای سال جاری حدود شش ماه ادامه داشته و به گفته او، بیش از ۴۰ هکتار از باغ‌های انار این منطقه را به‌طور کامل از بین برده است.
او همچنین از تأثیر ماندگاری آب بر زمین‌های کشاورزی و تأخیر در نشاکاری شالیزارها سخن گفته است.در همین ارتباط، افزایش سطح آب سد در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ موجب مسدود شدن مسیر اصلی دسترسی برخی روستاهای عرب‌رودبار شد.
حبیب‌الله محبی، مدیرکل بنیاد مسکن استان ایلام، از آغاز عملیات ایجاد و بازسازی مسیر جایگزین برای دسترسی روستاهای داربلوط، چم‌روته و سایت اسکان جدید چم‌شیر خبر داده بود.این موارد، ضرورت هماهنگی دقیق‌تر میان مدیریت سد و دستگاه‌های اجرایی را نشان می‌دهد؛ هماهنگی‌ای که باید هم‌زمان با مدیریت منابع آب، حفظ دسترسی روستاها، جبران خسارت‌های احتمالی و اطلاع‌رسانی به ساکنان را دنبال کند.
مسیر تازه انتقال انرژی؛ پیوند سیمره با آینده شبکه برق ایلام
یکی دیگر از تحولات مرتبط با زیرساخت انرژی سیمره، توسعه خط انتقال برق سیمره ـ ایلام است؛ طرحی که می‌تواند ارتباط این ظرفیت تولیدی را با شبکه برق استان تقویت کند.
رضا دارابی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری ایلام، در مهرماه ۱۴۰۵ اعلام کرد که قطعه نخست خط انتقال از سد سیمره تا روستای پاکل تکمیل شده و عملیات اجرایی قطعه دوم به طول ۴۹ کیلومتر و با پیش‌بینی نصب ۱۵۶ دکل در حال انجام است.به گفته وی، تا زمان اعلام این گزارش ۷۵ دکل از قطعه دوم نصب شده بود و موضوع تعیین محل احداث پست برق نیز در دست بررسی قرار داشت.
تکمیل این مسیر می‌تواند در توسعه زیرساخت انتقال انرژی و تقویت ارتباط نیروگاه با شبکه برق منطقه نقش مؤثری داشته باشد؛ موضوعی که اهمیت آن در کنار ظرفیت تولید نیروگاه، قابل توجه است.
از سازه بزرگ تا توسعه پایدار
سد و نیروگاه سیمره را نمی‌توان تنها با یک عدد یا یک شاخص ارزیابی کرد. این مجموعه در طول سال‌های فعالیت خود، ظرفیت مهمی برای تولید انرژی برق‌آبی، مدیریت سیلاب و شکل‌گیری فعالیت‌های اقتصادی جدید در غرب کشور فراهم کرده است.
با این حال، استمرار آثار مثبت این سرمایه‌گذاری به مجموعه‌ای از اقدامات مکمل وابسته است؛ از توسعه زیرساخت‌های انتقال برق و تقویت بهره‌وری نیروگاه تا حمایت از آبزی‌پروری، گردشگری طبیعی، تعیین تکلیف اراضی و توجه به معیشت ساکنان مناطق پیرامونی.اکنون پرسش اصلی درباره سیمره، صرفاً میزان برق تولیدشده یا حجم آب ذخیره‌شده نیست؛ بلکه این است که چگونه می‌توان ظرفیت‌های این سازه بزرگ را به فرصت‌های ماندگار اقتصادی و اجتماعی تبدیل کرد، به‌گونه‌ای که هم شبکه برق از انرژی آن بهره‌مند شود و هم مردمان حاشیه رودخانه، سهم ملموسی از ثمرات توسعه داشته باشند.سیمره، سرمایه‌ای برخاسته از دل زاگرس است؛
سرمایه‌ای که ارزش واقعی آن زمانی کامل می‌شود که صدای توربین‌های نیروگاه، با رونق تولید، اشتغال پایدار و آرامش زندگی در روستاهای پیرامون همراه شود.

نویسنده:زهرا طیبی

#ایران_قوی
#جام_رسانه_امید
*#StrongIran*
#ایلام_قوی

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط  مدیریت پایگاه خبری نودادامروز منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.